اصول اخلاقی انتشار مقاله

منشور اخلاقی پژوهش و نشر

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» مسئولیت حفظ یکپارچگی علمی، شفافیت در فرآیند انتشار و اعتماد جامعه علمی را به‌عنوان یکی از ارکان اصلی فعالیت خود تلقی می‌کند. تمامی تصمیم‌های سردبیری صرفاً بر اساس ارزش علمی، اصالت پژوهش و ارتباط موضوعی با اهداف نشریه اتخاذ می‌شود و هیچ‌گونه ملاحظات غیرعلمی در این فرآیند دخالت ندارد.

اخط مشی اخلاقی این مجله مبتنی بر دستورالعمل‌های کمیته اخلاق در انتشار (COPE) است و با آیین‌نامه‌های رفتاری هیئت تحریریه کمیته بین‌المللی مجلات مطابقت دارد. خوانندگان، نویسندگان، داوران و ویراستاران در همکاری با این نشریه باید به این سیاست های اخلاقی پایبند باشند. نویسندگان در زمان ارسال مقاله باید تعهد دهند که مقاله آنها حاصل یک کار پژوهشی اصیل است و در جای دیگری به هیچ زبانی منتشر و یا برای بررسی به نشریه دیگری ارسال نشده است. 


مسئولیت‌های ناشر

در راستای حفظ کیفیت علمی و یکپارچگی پژوهشی، نشریه خود را متعهد به مدیریت فعال خطاها، ابهامات و موارد احتمالی تخلف علمی می‌داند.

در این چارچوب:

  • تصمیم‌گیری نهایی در خصوص پذیرش یا رد مقالات صرفاً مبتنی بر کیفیت علمی و نظر داوران انجام می‌شود.
  • استقلال کامل سردبیر در فرآیند ارزیابی و انتشار تضمین می‌گردد.
  • حفظ شفافیت و انصاف در تمامی مراحل بررسی مقالات الزامی است.
  • در صورت احراز خطا یا تخلف علمی، نشریه نسبت به اصلاح (Correction)، شفاف‌سازی (Clarification) یا در موارد ضروری بازپس‌گیری مقاله (Retraction) اقدام می‌نماید.
  • تمامی اقدامات اصلاحی با هدف حفظ اعتبار علمی نشریه و یکپارچگی ادبیات علمی حوزه انجام می‌شود. 

مسئولیت‌های سردبیر 

سردبیر نشریه مسئولیت تصمیم‌گیری نهایی در خصوص پذیرش یا رد مقالات را بر اساس کیفیت علمی، نظر داوران و اهداف نشریه بر عهده دارد. تمامی فرآیندهای سردبیری با رعایت محرمانگی کامل و در چارچوب داوری دوسو ناشناس (Double-blind peer review) انجام می‌شود.

مسئولیت‌های اصلی شامل:

  • اتخاذ تصمیم نهایی پذیرش/رد بر اساس ارزیابی علمی
  • حفظ محرمانگی کامل مقالات در تمام مراحل بررسی
  • صیانت از ناشناس بودن نویسندگان و داوران
  • جلوگیری و مدیریت تعارض منافع در فرآیند داوری
  • عدم افشای اطلاعات مقالات به غیر از افراد مجاز (نویسنده مسئول، داوران، هیأت تحریریه)
  • رسیدگی به موارد سرقت ادبی یا تخلفات علمی و اعمال اقدامات اصلاحی (Correction / Retraction در صورت نیاز)

مسئولیت‌های داوران

داوران نقش کلیدی در تضمین کیفیت علمی نشریه دارند و ارزیابی آن‌ها باید بر پایه محرمانگی، بی‌طرفی و تخصص علمی انجام شود. کلیه مقالات در چارچوب داوری دوسو ناشناس (Double-blind peer review) بررسی می‌شوند و هویت نویسندگان و داوران برای یکدیگر محرمانه باقی می‌ماند.

مسئولیت‌های داوران شامل موارد زیر است:

  • رعایت کامل محرمانگی اطلاعات مقاله در تمامی مراحل داوری
  • انجام ارزیابی علمی به‌صورت بی‌طرفانه، تخصصی و مبتنی بر شواهد
  • ارائه بازخورد دقیق، سازنده و قابل استفاده برای نویسندگان و سردبیر
  • ارسال نظرات داوری در مهلت مقرر جهت تسهیل فرآیند تصمیم‌گیری نشریه
  • اعلام و اجتناب از هرگونه تعارض منافع پیش از پذیرش داوری
  • عدم داوری مقالاتی که دارای تضاد منافع شخصی، حرفه‌ای یا سازمانی هستند

مسئولیت‌های نویسندگان

نویسندگان مسئولیت کامل اصالت، دقت علمی و یکپارچگی محتوای مقاله را بر عهده دارند. ارسال مقاله به نشریه به منزله پذیرش کلیه الزامات اخلاقی، ساختاری و اجرایی نشریه است. تمامی مقالات باید مطابق با دستورالعمل‌های نشریه و قالب رسمی «راهنمای نویسندگان» تهیه و ارسال شوند.

مسئولیت‌های نویسندگان شامل موارد زیر است:

  • رعایت اصول علمی نگارش، پژوهش و ساختار مقاله مطابق با دستورالعمل نشریه
  • مطالعه و پذیرش کامل «راهنمای نویسندگان» و «شرایط ارسال مقاله» پیش از ارسال
  • تأیید مشارکت علمی تمامی نویسندگان در نگارش و تدوین مقاله
  • ارسال فرم تعهد نویسندگان توسط نویسنده مسئول
  • درج دقیق وابستگی سازمانی و قدردانی‌ها در مقاله
  • اعلام شفاف منابع مالی، اسپانسر پژوهش (در صورت وجود) و هرگونه تعارض منافع
  • رعایت کامل اصول استناددهی و ارجاع‌دهی به منابع استفاده‌شده (مستقیم و غیرمستقیم)
  • همکاری با فرآیند داوری و انجام اصلاحات در زمان مقرر
  • اطلاع‌رسانی سریع به سردبیر در صورت کشف هرگونه خطا پس از انتشار

معیارهای تألیف

 فقط افرادی که در حد قابل‌قبول در پژوهش مشارکت داشته‌اند، واجد شرایط نویسندگی هستند. معیارهای نویسندگی شامل موارد زیر است:

  • مشارکت در طراحی پژوهش، گردآوری داده‌ها یا تحلیل و تفسیر آن‌ها
  • مشارکت در نگارش مقاله یا بازنگری علمی و اساسی آن
  • تأیید نسخه نهایی مقاله پیش از ارسال برای انتشار

تمامی نویسندگان باید مسئولیت علمی بخش‌های مرتبط با مشارکت خود را بپذیرند و پاسخ‌گوی محتوای مقاله باشند.

 نقش نویسنده مسئول 

نویسنده مسئول به‌عنوان نقطه ارتباطی اصلی با نشریه، مسئول پیگیری کلیه امور اداری و علمی مقاله در طول فرآیند داوری و انتشار است. این مسئولیت شامل پاسخ‌گویی به مکاتبات نشریه، ارسال مدارک موردنیاز و هماهنگی میان نویسندگان می‌باشد.

 تغییرات در نویسندگی 

هرگونه تغییر در فهرست نویسندگان پس از ارسال مقاله تنها در شرایط مستند و با تأیید رسمی تمامی نویسندگان امکان‌پذیر است.


مطالعات مربوط به انسان و حیوانات

تمام مقالاتی که نتایج تحقیقات تجربی مربوط به افراد انسانی را گزارش می‌کنند، باید حاوی بیانیه‌ای باشد که تأیید کند رضایت آگاهانه از هر آزمودنی یا از قیم او گرفته شده است. تمام مطالعات حیوانی یا انسانی باید پس از تأیید پروتکل آزمایشی توسط کمیته اخلاق محلی مورد استفاده قرار گیرد.


سوء رفتارهای پژوهشی احتمالی

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» هرگونه رفتار مغایر با اصول اخلاق پژوهش و نشر علمی را به‌عنوان سوءرفتار پژوهشی تلقی کرده و با آن مطابق استانداردهای بین‌المللی برخورد می‌نماید.

مصادیق سوءرفتار پژوهشی شامل موارد زیر است:

  • جعل داده و داده‌سازی: ارائه داده‌ها، نتایج یا یافته‌های غیرواقعی یا دستکاری‌شده که در پژوهش واقعی تولید نشده‌اند.
  • انتشار تکراری: انتشار یک مقاله یا محتوای مشابه در بیش از یک مجله بدون ارجاع شفاف و کامل.
  • دستکاری استناد (Citation Manipulation): استفاده غیرضروری یا هدفمند از استنادها با هدف افزایش مصنوعی ارجاعات یا تأثیرگذاری بر شاخص‌های استنادی.
  • ارسال همزمان: ارسال یک مقاله یا بخش‌های قابل توجه آن به بیش از یک نشریه به‌طور همزمان.
  • انتشار قطعه‌ای (Salami Publication): تقسیم غیرضروری نتایج یک پژوهش به چند مقاله مستقل بدون توجیه علمی.
  • نویسندگی نامناسب: درج یا حذف نام افرادی که مشارکت علمی کافی در پژوهش نداشته‌اند.
  • سرقت علمی: استفاده از ایده‌ها، داده‌ها یا متون دیگران بدون ارجاع مناسب، شامل سرقت ادبی مستقیم و خودسرقتی.

تمامی مقالات پیش از ورود به فرآیند داوری با نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب بررسی می‌شوند. در صورت تأیید هرگونه سوءرفتار علمی، نشریه حق رد مقاله، اصلاح، یا بازپس‌گیری مقاله منتشرشده (Retraction) و اطلاع‌رسانی به نهادهای ذی‌ربط را برای خود محفوظ می‌دارد.

 


سیاستهای شفافیت و الزامات اخلاقی نشریه

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» بر شفافیت در تمامی مراحل پژوهش، داوری و انتشار تأکید دارد. تمامی مقالات باید بر پایه اصول علمی معتبر، داده‌های قابل اتکا و استانداردهای اخلاق پژوهش تدوین شوند. رعایت این اصول شرط لازم برای ورود مقاله به فرآیند داوری است.

  • طراحی مطالعه و تایید اخلاقی

پژوهش‌های قابل انتشار در نشریه باید مبتنی بر طراحی علمی منسجم، روش‌شناسی معتبر و رعایت اصول اخلاق پژوهش باشند. مطالعاتی که فاقد استانداردهای علمی یا اخلاقی باشند ممکن است به‌عنوان رفتار پژوهشی نامناسب تلقی شوند.

  • تمامی نویسندگان مسئول صحت علمی، روش‌شناسی و اطلاعات کتابشناختی مقاله هستند.
  • در صورت لزوم، انجام پژوهش باید با تأیید کمیته اخلاق پژوهشی (Institutional Ethics Committee) همراه باشد.
  • مطالعات انسانی و حیوانی باید مطابق با اصول اخلاقی بین‌المللی و با اخذ مجوزهای لازم انجام شوند.
  •   تجزیه و تحلیل داده ها

داده‌ها باید با روش‌های علمی و مناسب تحلیل شوند. خطاهای روش‌شناختی در تحلیل لزوماً سوءرفتار محسوب نمی‌شوند، اما هرگونه دستکاری، جعل یا حذف هدفمند داده‌ها به‌عنوان تخلف علمی تلقی می‌گردد.

 

  •  دسترسی به داده ها

در صورت درخواست، نویسندگان باید داده‌های پشتیبان نتایج پژوهش را در اختیار هیأت تحریریه یا داوران قرار دهند، مگر در مواردی که محدودیت‌های اخلاقی، حقوقی یا محرمانگی وجود داشته باشد.

 

  •  تضاد منافع

نشریه از نویسندگان، داوران و اعضای هیأت تحریریه انتظار دارد هرگونه تضاد منافع احتمالی را به‌صورت شفاف اعلام کنند. تضاد منافع می‌تواند مالی، سازمانی، شخصی، سیاسی یا علمی باشد و شامل مواردی مانند اشتغال، حمایت مالی، مالکیت سهام، یا همکاری‌های سازمانی است.

عدم افشای تضاد منافع ممکن است بر اعتبار علمی مقاله تأثیر بگذارد و در صورت کشف، مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

  •  فرایند داوری همتا

نشریه از نظام داوری دوسو ناشناس (Double-blind peer review) استفاده می‌کند؛ به‌گونه‌ای که هویت نویسندگان و داوران برای یکدیگر محرمانه باقی می‌ماند.

  • نویسندگان باید نسخه‌ای از مقاله ارائه دهند که امکان شناسایی هویت آنان را کاهش دهد.
  • داوران می‌توانند در صورت وجود تضاد منافع، از داوری مقاله خودداری کنند.
  • تصمیم نهایی پذیرش بر اساس نظر داوران و ارزیابی هیأت تحریریه اتخاذ می‌شود.
  • سیاست آرشیوی

نشریه از سیاست دسترسی آزاد (Open Access) پیروی می‌کند و امکان دسترسی فوری به مقالات را فراهم می‌سازد. نویسندگان مجاز هستند نسخه منتشرشده مقاله خود را مطابق با شرایط مجوز CC BY 4.0 در مخازن شخصی یا سازمانی منتشر کنند.

  • اشتراک‌گذاری نسخه نهایی منتشرشده (Published Version) مجاز است.
  • استفاده از اطلاعات کتابشناختی مقاله (عنوان، نویسندگان، DOI و…) در هر بستر مجاز است.
  • آرشیو نسخه‌های پذیرفته‌شده در مخازن دانشگاهی و شخصی مجاز است.
  • این نشریه در مخازن ملی از جمله سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران آرشیو می‌شود.
برنامه زمانبندی انتشار

نشریه به‌صورت فصلنامه منتشر می‌شود و چهار شماره در سال منتشر می‌کند. تمامی مقالات از طریق وب‌سایت رسمی نشریه در دسترس هستند.

  • حریم خصوصی و محرمانه بودن

تمامی مراحل داوری با رعایت کامل محرمانگی انجام می‌شود. اطلاعات مربوط به مقالات، وضعیت داوری، نظرات داوران و تصمیمات سردبیری محرمانه تلقی می‌شوند.

  • افشای اطلاعات مقالات به افراد غیرمجاز ممنوع است.
  • داوران حق استفاده یا انتشار محتوای مقالات را ندارند.
  • نظرات داوری بدون اجازه سردبیر قابل انتشار عمومی نیست.

 

  • سیاست حق چاپ و مجوز

نشریه تحت مجوز بین‌المللی Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0) منتشر می‌شود. بر این اساس:

  • نویسندگان مالکیت معنوی آثار خود را حفظ می‌کنند.
  • استفاده، بازنشر، اقتباس و توزیع آثار با ذکر منبع مجاز است.
  • مقالات می‌توانند در آموزش، پژوهش و آثار بعدی مورد استفاده قرار گیرند.
  • تبلیغات

نشریه هیچ‌گونه تبلیغات تجاری منتشر نمی‌کند.

  • اصلاحیه/بازپس ­گیری مقالات

در راستای حفظ یکپارچگی علمی، نشریه در صورت نیاز اقدام به انتشار اصلاحیه یا بازپس‌گیری مقاله خواهد کرد.

  • اصلاحیه (Erratum): برای اصلاح خطاهایی که بر نتایج اصلی اثر می‌گذارند اما کل مقاله را بی‌اعتبار نمی‌کنند.
  • بازپس‌گیری (Retraction): در موارد تخلفات جدی یا خطاهای اساسی علمی، مقاله از وضعیت انتشار خارج می‌شود.

تمامی اقدامات مطابق با دستورالعمل‌های COPE انجام می‌شود. 


 فرآیند شناسایی و رسیدگی به اتهامات مربوط به تخلفات پژوهشی

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» در راستای حفظ یکپارچگی علمی و رعایت اصول اخلاق نشر، سازوکار مشخصی برای شناسایی، بررسی و رسیدگی به تخلفات پژوهشی اتخاذ می‌نماید. این فرآیند شامل مواردی نظیر سرقت علمی، دستکاری استنادها، جعل یا داده‌سازی و سایر اشکال سوءرفتار پژوهشی است.

رسیدگی به موارد مشکوک به تخلف با رعایت عدالت، محرمانگی و اصل شنیدن دفاعیات نویسنده انجام می‌شود.

مراحل رسیدگی به تخلفات به شرح زیر است:

  • در مرحله نخست، سردبیر موضوع را بررسی کرده و همراه با مستندات مربوطه، درخواست توضیح کتبی از نویسنده مسئول ارسال می‌کند.
  • در صورت ارائه توضیحات غیرقابل قبول یا وجود شواهد کافی از تخلف، پرونده برای بررسی تخصصی به هیأت تحریریه یا کمیته اخلاق نشر ارجاع می‌شود.
  • در موارد تخلف جدی، تصمیم‌گیری درباره محدودیت‌های بعدی از جمله رد مقالات آتی نویسنده یا اعمال محرومیت‌های علمی توسط کمیته مربوطه انجام می‌شود.
  • در تخلفات با شدت کمتر، ممکن است تذکر رسمی به نویسنده ارسال شده و اصلاح یا شفاف‌سازی در مقاله درخواست گردد.
  • در صورت انتشار مقاله دارای خطا، امکان انتشار اصلاحیه (Correction) یا توضیح تکمیلی از سوی نویسنده فراهم خواهد شد.
  • در موارد اثبات‌شده سوءرفتار جدی، مقاله مطابق دستورالعمل‌های COPE از طریق انتشار اطلاعیه بازپس‌گیری (Retraction) از سوابق علمی خارج می‌شود و نسخه آنلاین به‌طور شفاف علامت‌گذاری خواهد شد.
  • نشریه حق دارد در صورت لزوم، همکاری علمی نویسندگان متخلف با نشریه (مانند داوری یا عضویت تحریریه) را محدود یا تعلیق نماید.

فرایند رسیدگی به شکایات نویسندگان

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» از درخواست‌های تجدیدنظر نسبت به تصمیمات داوری استقبال می‌کند، مشروط بر اینکه این درخواست‌ها مبتنی بر دلایل علمی، مستندات کافی یا شواهد جدید باشند. نویسندگان باید در درخواست خود به‌طور روشن توضیح دهند که چرا تصمیم اتخاذشده را قابل بازنگری می‌دانند و در صورت وجود، اطلاعات یا داده‌های تکمیلی را ارائه کنند.

هر مقاله تنها یک‌بار امکان بررسی تجدیدنظر دارد و در صورت لزوم ممکن است برای ارزیابی مجدد به داوران قبلی یا داوران جدید ارجاع شود. تصمیم نهایی پس از بررسی مجدد توسط هیأت تحریریه اتخاذ می‌شود و می‌تواند شامل تأیید تصمیم اولیه، درخواست بازنگری مقاله یا ارسال مجدد برای داوری باشد.


سیاست استفاده از هوش مصنوعی 

نشریه «رهیافتی در جامعه‌شناسی و توسعه» با توجه به گسترش استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در پژوهش و نگارش علمی، چارچوبی شفاف برای استفاده مسئولانه از این فناوری‌ها در فرآیند تولید، نگارش و داوری مقالات اتخاذ می‌نماید. هدف این سیاست، حفظ اصالت علمی، شفافیت و مسئولیت‌پذیری در انتشار پژوهش‌ها است.

استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی (مانند مدل‌های زبانی، ابزارهای تحلیل داده یا تولید متن) تنها به‌عنوان ابزار کمکی مجاز است و نمی‌تواند جایگزین مسئولیت علمی نویسندگان شود. نویسندگان باید نسبت به صحت، دقت و اصالت محتوای تولیدشده به‌طور کامل پاسخ‌گو باشند.

اصول و الزامات استفاده از هوش مصنوعی در این نشریه:

  • استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای تحلیل داده، ویرایش زبانی یا بهبود نگارش در صورتی مجاز است که تحت نظارت کامل نویسندگان انجام شود.
  • تولید یا بازنویسی بخش‌های اصلی مقاله (از جمله نتایج، بحث و نتیجه‌گیری) صرفاً با اتکا به هوش مصنوعی بدون مشارکت فکری نویسندگان قابل قبول نیست.
  • نویسندگان موظف‌اند در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، به‌صورت شفاف در بخش تقدیر یا یادداشت مقاله، نوع و میزان استفاده را اعلام کنند.
  • ابزارهای هوش مصنوعی نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده یا همکار علمی در مقاله ثبت شوند و هیچ‌گونه مسئولیت علمی ندارند.
  • نویسندگان مسئول بررسی صحت اطلاعات تولیدشده توسط این ابزارها هستند و هرگونه خطا، تحریف یا داده نادرست بر عهده نویسندگان خواهد بود.
  • استفاده از هوش مصنوعی در فرآیند داوری نیز تنها در حد ابزارهای کمکی (مانند بررسی مشابهت، ویرایش زبانی یا مدیریت منابع) و تحت مسئولیت هیأت تحریریه مجاز است و نباید در تصمیم‌گیری علمی جایگزین قضاوت انسانی شود.
  • داوران موظف‌اند محرمانگی کامل دست‌نوشته‌های دریافتی را حفظ کنند و از بارگذاری یا انتقال محتوای آن‌ها به هر ابزار یا سامانه شخص ثالث، از جمله سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، خودداری نمایند.

نشریه حق دارد در صورت عدم افشای استفاده از هوش مصنوعی یا استفاده نادرست از آن، مطابق سیاست‌های اخلاق نشر اقدام لازم از جمله رد مقاله، اصلاح یا بازپس‌گیری آن را اعمال نماید.