بررسی جامعه شناختی عوامل مؤثر بر قانون‌گریزی موتور سیکلت سواران (مورد مطالعه شهر مشهد)

نوع مقاله : پژوهشی-کمی

نویسندگان

1 گروه جامعه شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران

2 گروه مطالعات و ارزیابی منابع انسانی، مرکز پژوهشی مطالعات مدیریت منابع و کسب و کاردانش محور، ایران

چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی جامعه شناختی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر قانون‌گریزی موتور‌سیکلت سواران شهر مشهد بود.
روش: روش پژوهش حاضر توصیفی پیمایشی از نوع همبستگی بود. جامعه‌آماری این پژوهش شامل (384) نفر از رانندگان‌(راکبین) موتورسیکلت که با توجه به شاخص‌ها و معیارهای کارشناسان پلیس راهنمایی و رانندگی، قانون‌گریز شناخته شده بودند می‌باشند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای و طبق فرمول کوکران انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده‌ها از دو پرسشنامه‌23 سوالی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر قانون گریزی (محقق ساخته) و پرسشنامه 8 سوالی قانون‌گریزی استفاده گردید. که روایی و پایایی آن به ترتیب 87/0 و 89/0 و 91/0 و 93/0 سنجیده شد. تمام تجزیه و تحلیل‌های آماری از طریق نرم‌افزارهای ‌کامپیوتری SPSS ‌و LISREL انجام گرفت.
یافته‌ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد، که 1- بین عوامل اجتماعی مؤثر بر قانون‌گریزی موتور‌سیکلت سواران شهر مشهد رابطه معنی‌داری وجود دارد. 2- بین عوامل فرهنگی مؤثر بر قانون‌گریزی موتور سیکلت سواران شهر مشهد رابطه معنی‌داری وجود دارد. 3- بین عوامل اقتصادی مؤثر بر قانون‌گریزی موتور‌سیکلت ‌سواران شهر مشهد رابطه معنی‌داری وجود دارد.
نتیجه گیری: در صورتی‏که بخواهیم به هدف کنترل موفق رفتارهای متخلفان در زمینه رانندگی دست یابیم، بهترین راه، تقویت مکانیسم‌های کنترل غیررسمی، به ‏ویژه از طریق تقویت مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Sociological study of factors affecting lawlessness among motorcycle riders (case study: Mashhad city)

نویسندگان English

Ali Asghar Abbasi Esfjir 1
Abolghasem Hyderabadi 1
Morteza Zarreparvar Tali 2
1 Department of Sociology, Babol Branch, Islamic Azad University, Babol, Iran
2 Department of human resources studies and evaluation, Research Center of Resource Management Studies and Knowledge-Based Business , Iran.
چکیده English

Abstract
Purpose: The purpose of this study was to investigate the sociological dimensions of social, cultural, and economic factors influencing law‑evasion among motorcyclists in the city of Mashhad.
Method: This research employed a descriptive‑survey design with a correlational approach. The statistical population consisted of 384 motorcyclists who, according to the criteria and assessments of traffic‑police experts, had been identified as law‑evading riders. Participants were selected using multi‑stage cluster sampling based on Cochran’s formula. Data were collected through a researcher‑developed 23‑item questionnaire measuring social, cultural, and economic factors influencing law‑evasion, along with an 8‑item law‑evasion questionnaire. The validity and reliability of these instruments were assessed at 0.87 and 0.89, and 0.91 and 0.93, respectively. Data analysis was conducted using SPSS and LISREL.
Findings: The findings indicate:
1. A significant relationship exists between social factors and law‑evasion among motorcyclists in Mashhad.
2. A significant relationship exists between cultural factors and law‑evasion among motorcyclists in Mashhad.
3. A significant relationship exists between economic factors and law‑evasion among motorcyclists in Mashhad.
Conclusion: To effectively control traffic‑related violations, the most effective strategy is to strengthen informal social‑control mechanisms, particularly through enhancing components of social capital.

کلیدواژه‌ها English

Social factors
Cultural factors
Economic factors
Lawlessness
 1.      احسانپور، اسماعیل، حق شناس، مجید. (1401). بررسی بازدارندگی قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی در پیشگیری از تصادفات. فصلنامه علمی راهور،11(40)،9- 38.
2.      امینی خانه‌برق، صابر؛ آقایی بجستانی، مریم؛ ناجی زواره، مرتضی. (1400). پرونده شخصیت و نقش آن در پیشگیری از جرائم وتخلفات راهنمایی و رانندگی. فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، (63)، 147-178.
3.      جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا، صادقی، محمدمهدی، سیدزاده، مهدی. (1404). تحلیل کیفیتِ اثرگذاریِ جرم ‌انگاری افراطی بر افزایش قانون‌گریزی؛ با تأکید بر نظام حقوقی ایران. فصلنامه حقوقی دادگستری، 90(130).
4.      حیدرنژاد، علیرضا؛ حبیب زاده، اصحاب؛ خوش نشان، محمود. (1402). تبیین جامعه شناخی مؤثر بر رفتار رانندگی مخاطره‌آمیز. فصلنامه فصلنامه علمی راهور،12(45)،8- 39.
5.      خبرگزاری ایسنا (1404)، کد خبر: ۳۷۰۲۷۰). https://shrr.ir/001YK6
6.      خبرگزاری مهر (1404)، کد خبر: 1751789).
7.      رستم زاده، امین؛ احمدیان، ذکریا. (1403). تبیین نقش میانجی قانون شکنی خیرخواهانه در رابطه بین رهبری زهرآگین و رفتار شهروندی سازمانی در کسب و کارهای خرد. فصلنامه رهبری آموزشی کاربردی، (18)،82- 96.
8.      سایبانی، علیرضا، جرجندی مقدم، رضا، عدالتی، ساره. (1404). نگرشی بر جرم انگاری تغییر وضعیت و ضبط خودروی فاقد کالای قاچاق از منظر حقوق شهروندی. فصلنامه پژوهش‌های حقوقی،24(63)، 117-142.
9.      سعیدی، مژگان، نیازی، محسن. (1404). از آنومی تا نظم: کالبدشکافی قانون‌گریزی در جامعه ایران. فصلنامه مطالعات فرهنگی، 5(3)، 9-42.
10. سلامتیان، درنا، احمدی، سیروس. (1402). تحلیل جامعه شناختی رابطه ناکامی و قانون گریزی رانندگی در بین رانندگان در کلان شهر شیراز. فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک،18(4)، 89-116.
11. سلیمانی، اسماعیل، حسینی، کتایون، بی باک، فرشید. (1400). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر در قانون گریزی رانندگان و عدم تمکین از فرمان پلیس. فصلنامه راهور،10(36)، 145 -198.
12. شهلایی منش، پیمان، احمدی، فریدون، ایراندوست، منصور. (1403). ریشه‌یابی عوامل قانون‌گریزی در سازمان‌های دولتی ایران بر اساس روش RCA. فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی، 12(46)، 67-88.
13. شهیدی، سیدمجتبی، حسینی، سیدتیمور، ترحمی، محمد، تباشیر، اسفندیار. (1398). بررسی علل قانون گریزی موتورسیکلت سواران در استفاده از کلاه ایمنی با استفاده از مدل سه شاخگی. فصلنامه علمی راهور،8(30)، 135-162.
14. شهیدی رضوی، امیرعلا، شهیدی رضوی، انوشیروان. (1403). نقد و بررسی قوانین پیرامون ممنوعیت صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان در ایران. فصلنامه مطالعات حقوق، (44)، 43- 58.
15. ضرونی، علی. (1403). تبیین و ارزیابی دین‌باوری با رعایت قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی در کشور (مطالعه موردی: تهران ‌بزرگ). فصلنامه مدیریت شهری و روستایی، (76)،115- 126.
16. عشایری، طاها، حسین زاده فرمی، مهدی. (1402). عوامل اقتصادی-اجتماعی مؤثر بر قانون گریزی رانندگان شهر اردبیل. فصلنامه علمی راهور،12(45)، 215-244.
17. عینی پور، جواد؛ سلیمی کوچی، محمد باقر؛ کشفی، سید سعید؛ عباسی، مراد. (1403). شناسایی اقدام‌های تنبیهی رانندگان در جهت بازدارندگی از تخلفات رانندگی. فصلنامه علمی راهور،13(50)،174- 208.
18. غدیری صورمان آبادی، فرهاد، عبدالمحمدی، کریم، ابراهیم زاده، خوشدوی، شیخی پورپاک، سینا، علی زاده عربلوی بیشه، سارا. (1403). مقایسه پرخاشگری و قانون‌گریزی در نوجوانان دارای صفات خودشیفته و عادی. فصلنامه مطالعات آموزشی و آموزشگاهی،13(1)، 87-98.
19. فیروز جائیان، علی اصغر، توکلی، جواد. (1395). تحلیل جامعه شناختی قانون گریزی در رانندگی با تاکید بر نظریه کنترل اجتماعی (مطالعه موردی: جوانان شهر نکا). فصلنامه پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، (13)، 25- 40.
20. قاسمی، محمد، طالبی، محمدعلی. (1400). علل و عوامل قانون گریزی موتورسیکلت سواران در استان خراسان جنوبی با محوریت عدم استفاده از کلاه ایمنی (مطالعه موردی شهر بیرجند- سال 1399). فصلنامه دانش انتظامی خراسان جنوبی، 10(2)، 55-85.
21. کشفی، سیدسعید و چهارمحالی، جهانبخش و هاشمی، سیده فاطمه. (1394). بررسی عوامل مؤثر بر قانون گریزی موتورسیکلت سواران تهران موردمطالعه پلیس بزرگراه‌ها، مجموعه مقالات پانزدهمین کنفرانس بین المللی مهندسی حمل و نقل و ترافیک، تهران.
22. کوهی، کمال؛ تمنا، سعید؛ حسن پور، جواد؛ میرزائی، عبدالهادی. (1393). تبیین جامعه شناختی قانون گریزی رانندگان وسایل نقلیه سبک. فصلنامه علمی راهور،3(10)،11-36.
23. مسعودنیا، ابراهیم. (1393). بررسی رابطه بین هنجار تقابل اجتماعی و قانون گریزی استفاده کنندگان موتورسیکلت در شهر یزد. فصلنامه جامعه شناسی کاربردی، 25(2)، 139-158.
24. معصومی، مصطفی؛ مقیمی، مهدی؛ عبادی نژاد، سید علی؛ بارانی، محمد. (1403). الگوی کیفی سیاست جنایی مشارکتی در پیشگیری از تخلفات رانندگی. فصلنامه پژوهش‌های دانش انتظامی، (104)، 185- 222.
25. نظیفی، منا؛ نیری، مهدی؛ بیاضی، محمد حسین؛ تیموری، سعید. (1401). پیش‌بینی رفتارهای پرخطر در حوادث رانندگی بر اساس ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و شخصیتی (سرشت و منش) رانندگان متخلف. فصلنامه علمی راهور،11(43)،144- 151.
26. وکیلی، نرجس، عمیدی مهر، امیر، مهرآوران پرنیا. (۱۴۰۴). اثربخشی آموزش تنظیم هیجان بر قانون گریزی و بی تفاوتی اخلاقی در نوجوانان دارای قلدری سایبری، فصلنامه رویش روان شناسی ۱۴ (۷)، ۲31-۲40.
27. یوسفی، ناصر، محمدی، پویا، نصرتی مریم. (1401). بررسی تأثیر تیپ‌های شخصیتی بر قانون‌گریزی ترافیکی (مطالعه موردی شهرستان کامیاران). فصلنامه جاده، 30(12)، 201-212.
28. Akram, A., Asim, M., Ullah, S., Daraz, U., & Hussain, Z. (2025). When Learning Turns to Lawlessness: Socio-Economic, Political, and Institutional Drivers of Campus Crime in Tehsil Adenzai, Pakistan. Research Journal for Social Affairs, 3(5), 549-558.
29.   Alijon, o. (2023). Socio-psychological factors of suicidal behavior in adolescence. Innovative achievements in science,2(19),88-103.
30.   Amoadu,M, Edward, W.A, Owusu Sarfo. J. (2023).Psychosocial work factors, road traffic accidents and risky driving behaviours in low-and middle-income countries: A scoping review, IATSS Research 47,240–25010.1016.
31.   Asadiyun, M., & Daliri, S. (2023). Suicide Attempt and Suicide Death in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis Study. Iranian Journal of Psychiatry, 18(2), 191–212.
32.   Doba, K., Debbané, M., Auger, E., & Nandrino, J. L. (2025). Suicide risk, mentalizing and emotion regulation in adolescents: The role of maternal maladaptive emotion regulation. Journal of Affective Disorders, 374, 342-349.
33.   Douglas, Jeremy (2023),Drivers of Illicit Trafficking in Border Communities in Southeast Asia,unicef: United Nations Office on Drugs and Crime.
34.   Fang, Y., Niu, Y., & Dong, Y. (2021). Exploring the relationship between narcissism and depression: The mediating roles of perceived social support and life satisfaction. Personality and Individual Differences, 173(3), 110604.
35.   Lund Baloch,N. A, Hussain Siyal. A, Panhwar.T. (2025). Learning to Break the Law: A Criminological Study of Parental Traffic Violations and its Influence on Children’s Behavior in Pakistan. Annals of Human and Social Sciences,6(2), 108-116.
36.   Mohammed Najeeb. P. M. (2024). A Study of the psychiligica factors that influence the rule violation behaviour of drivers. Research plan Motor Vehicle Department, Ministry of Transport, Kerala, India.
37.   Prince, T., Driver, C., Boyes, A., Mulgrew, K. E., Elwyn, R., Mills, L., & Hermens, D. F. (2025). The neural underpinnings of body image- related cyberbullying in adolescent females: A proposed neurobiological model. Behavioural Brain Research, 115647.
38.   Sedaghat H., Hyderabadi A., Abbasi Esfjir A, A. (2023). Designing a model of successful social reintegration of drug offenders in Kerman prison.1st International Conference on Applied Psychology Middle East, Indian Sub – Continent, and Asia Pacific, (29th – 30th November, 2023) Promoting Quality of Life and Mental Health in Developing Societies”University of Sistan and Baluchestan, Iran.
39.   Shukri,M., Jones, F. and Conner, M. (2022) Theory of planned behaviour, psychological stressors and intention to avoid violating traffic rules: A Multi-Level modelling analysis. Accident Analysis & Prevention, 169. 106624
40.   Vardaki.S, George Y. (2013).Investigating the self-reported behavior of drivers and their attitudes to traffic violations. Journal of Safety Research, (46),1-11.
41.   Zhai,Chenzhao A,& Xi,W. (2023),The relationship between lifestyle, driving anger and dangerous driving behaviours—An explorative study in a Chinese sample, Heliyon 9 (2023) e16900.
42.   Zhou, J., Zhao, H., & Zou, Y. (2024). Cyberbullying and traditional bullying victimization, depressive symptoms, and suicidal ideation among Chinese early adolescents: Cognitive reappraisal and emotion invalidation as moderators. Social Science Computer Review, 42(2), 512-534.

  • تاریخ دریافت 15 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 04 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 06 آبان 1404