Meta-analysis of the pathology of unconventional use of social networks in Iranian adolescents based on subcultures

Heydari, Arman; Mokhtari, Ali

doi:10.22034/jasd.2026.239806

Meta-analysis of the pathology of unconventional use of social networks in Iranian adolescents based on subcultures

Document Type : research

Authors

Arman Heydari ¹

Ali Mokhtari ²

¹ Department of Sociology, Faculty of Literature and Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran

² Department of Political Science, Faculty of Literature and Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran

https://doi.org/10.22034/jasd.2026.239806

Abstract

Abstract
Purpose: The purpose of this study was to analyze and diagnose the pathologies associated with the unconventional use of social networks among Iranian adolescents, drawing on subcultural perspectives.
Method: Using a qualitative approach and meta‑analysis technique, this article reviewed, evaluated, and synthesized existing research in this domain. After categorizing and critically examining the approaches of previous studies, it proposes a theoretical framework for analyzing this phenomenon. The central argument of the researchers is that an accurate understanding of the issue requires a hybrid theoretical model: both the characteristics of virtual networks (supply‑side factors) and the cultural and structural characteristics of local–national contexts (demand‑side factors) interact to shape adolescents’ specific choices and behaviors in social networks.
Findings: The theoretical analysis of prior studies indicates that in Iranian society, the unconventional and excessive use of social networks is becoming a potential threat—one that, if left unidentified, may lead to future crises. Nevertheless, recognizing these threats can serve as an effective step toward reducing or eliminating them.
Conclusion: While social networks offer many advantages, excessive and addictive forms of use can produce negative outcomes, intergenerational challenges, and various social problems in individuals’ lives. Despite this, statistical evidence shows that unconventional and value‑inconsistent uses of social networks remain among the most popular and attractive choices for Iranian youth.

Keywords

Cohabitation (White Marriage)

Family

Youth

Sociological approach

Shiraz City

[1]. ابراهیمی، ستایش الزهرا ؛ جعفری، علی ؛ سلطانی فر، محمد.(1404). مطالعۀ ادراکات و رفتارهای کاربران ایرانی در مواجهه با انتشار اخبار جعلی در شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه جامعه پژوهی فرهنگی، 16(4)،317 – 346.

[2]. اسلامی رمچاهی، ماجد.(1404). مقایسه اجتماعی آنلاین و اثر آن بر افسردگی نوجوانان. فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش،(52)،487- 502.

[3]. اشرفی، فاطمه ؛ شیرخدایی، میثم ؛ موقر، مرتضی.(1404). اخلاق حرفه ای تاثیرگذاران رسانه های اجتماعی و مسئولیت آنها درقبال گروه های آسیب پذیر. فصلنامه مطالعات فرهنگ – ارتباطات،(101)،209- 236 .

[4]. امام جمعه زاده، سید جواد و موسوی، سعید.(1389). جهانی شدن و روند عام گرایی و خاص گرایی در فرهنگ سیاسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامۀ مطالعات سیاسی، 3(7)، 75-89.

[5]. امامی، مریم، صادقیان لمراسکی، محدثه.(1404). بزه دیدگی زنان در شبکه های اجتماعی؛ نمودها و راه‌کارها. فصلنامه آموزه‌های حقوق مالکیت فکری کشورهای اسلامی،1(2)، 1-22.

[6]. انصاری، ابراهیم ، کیانپور ،مسعود، عطایی، پری .(1397). تحلیل جامعه شناختی تأثیر استفاده از فضای مجازی بر فرهنگ شفاهی (موردمطالعه: شهر اصفهان). فصلنامه جامعه شناسی کاربردی،29(1)، 18-40.

[7]. آقارجبی، ریحانه؛ نجاتی حسینی، سیدمحمود؛رسولی، محمدرضا.(1404). بررسی جغرافیای فرهنگی گونه‌های دینداری در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،(79)، 491- 509.

[8]. براتی، فاطمه ؛ رحمتی پس ویشه، عارف ؛ ثابت پور، سارینا ؛جمشیدی درمنی،ابوالفضل.(1404). بررسی تاثیر فضای مجازی بر هویت تحصیلی دانش آموزان.فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش،(59)، 69-83.

[9]. جوادی یگانه، محمد رضا ؛ عزیزی، جلیل.(1387). هویت فرهنگی و اجتماعی در بین جوانان شهر شیراز با توجه به عامل رسانه. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران ،(3)، 183- 214.

[10]. جهان مهین، مجیدرضا، راسخ،کرامت اله ،سرورزاده ،سید کورش ،خدامی، علیرضا.(1402). مطالعه علمی رابطه استفاده از فضای مجازی و هویت دینی دانش آموزان دبیرستانی (مورد مطالعه : دانش آموزان دختر و پسر دبیرستانی متوسطه دوم شهر جهرم). فصلنامه مطالعات راهبردی ارتباطات،3(4)، 85-98.

[11]. حاجی احمدی، مهدی ؛ ملکیان، نازنین.(1404). نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری اعتراضات و تبدیل آن‌ها به آشوب و ناامنی (مطالعۀ موردی: اعتراضات ۱۴۰۱). فصلنامه رسانه،(139)،173- 197.

[12]. خیجی، علی ؛ برزگر، زهرا ؛ مرادی، زهره.(1404). جایگاه شبکه های اجتماعی در جامعه ی امروزی. فصلنامه مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی (موسسه آموزش عالی نگاره)،(101)،537-544.

[13]. دانش، یونس، ظهیری نیا، مصطفی .(1397). مطالعه کیفی پیامدهای استفاده از شبکه های اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه هرمزگان. فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 17(41)، 85-96.

[14]. دوران، بهزاد(1383) آموزش و پرورش و گفتمان های نوین، تهران، انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت.

[15]. ذکایی، محمد سعید ؛ پورغلام آرانی، زهرا.(1384). خرده فرهنگ یا مصرف فرهنگی: پژوهشی در بین دختران دانش آموزان شهر تهران. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات ،(4)، 1- 26.

[16]. رزمجویی، سروش ؛ شکریان امیری، حسین.(1404). مسئولیت حقوقی و کیفری ناشی از محتوای تولید شده توسط کاربر در شبکه های اجتماعی. فصلنامه مطالعات حقوق،(50)، 347 -368.

[17]. زارع زردینی، محمدحسن.(1404). بررسی تاثیرات مخرب شبکه های اجتماعی مجازی بر اخلاق و معنویات جوانان ایرانی. فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش،(42)،991- 999.

[18]. زارع، فرخ.(1386).بررسی عملکرد شهرداری شیراز ازدید مردم، شیراز : دانشگاه شیراز.

[19]. سازمان ملی جوانان(1382) بررسی وضع انحرافات جنسی جوانان/ پژوهش و تحقیق سازمان ملی جوانان، تهران: اهل قلم، گزارش 17، بهار.

[20]. سازمان ملی جوانان.(1383). سنجش اشکال و سطوح مشارکت سیاسی دانشجویان و نگرش های آنان درباره مشارکت سیاسی؛ تهران: انتشارات سازمان ملی جوانان.

[21]. سپنجی، امیرعبدالرضا.(1382).بررسی میزان و عوامل بهره مندی روزنامه نگاران شهر تهران از بزرگراه های اطلاعاتی(اینترنت)، پایان نامه برای اخذ درجه کارشناسی ارشد، استاد علی اضغر کیا، دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علاوه طباطبائی.

[22]. شایگان، فریبا ، رحیمی، محمد.(1395). بررسی جامعه‌شناختی رابطه مصرف شبکه‌های اجتماعی مجازی و گرایش به انحرافات اخلاقی (مورد مطالعه جوانان 15 تا 29 سال شهر تهران). فصلنامه مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 15 (34)، 169-193.

[23]. شمشیرگردی، زهرا.(1404).تاثیر شبکه های اجتماعی برهویت نوجوانان ایرانی -تحلیل فرصت ها و تهدیدهای فضای مجازی،مجموعه مقالات دومین همایش ملی علوم انسانی با رویکرد نوین و اولین همایش بین المللی پژوهشی فرهنگیان نوین.

[24]. صبح خیز، رضا.(1404). بررسی عوامل بزه‌دیدگی زنان در شبکه‌های اجتماعی مجازی در تهران.فصلنامه هوش مصنوعی پلیس،(2(2)، 40-48.

[25]. طالب پور، اکبر، منصوری، فردین، رستمی، تورج.(1396).تاثیر استفاده غیر متعارف و بی‌رویه از شبکه‌های اجتماعی مجازی بر گرایش جوانان به ناهنجاری‌های اجتماعی( مورد مطالعه کرمانشاه). فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، 8(2)، 106-128.

[26]. عابدی فیروزجایی، هاجر ؛ خنار ملک خیلی، مائده.(1404). از دنیای مجازی تا واقعیت رفتاری: واکاوی پیامدهای فضای مجازی بر رفتار دانش آموزان متوسطه. فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش،(59)،551-563.

[27]. عریضی، فروغ السادات ،وحیدا، فریدون، دانش، پروانه.(1385). ماهواره و هویت جنسیتی دختران جوان (مطالعه موردی دختران دبیرستانی منطقه 5 شهر تهران). فصلنامه جامعه شناسی ایران،(2)،76-100.

[28]. عظیم زاده اردبیلی، فائزه و رضوی راد، فاطمه.(1403).نقش شبکه های اجتماعی در ایجاد و گسترش شبهات دینی زنان. فصلنامه رهنمون انقلاب اسلامی،1(1)،1-29.

[29]. علوی، سیدسلمان، هاشمیان،کیانوش، جنتی فرد، فرشته.(1387). مقایسه هویت و سلامت روان در دانشجویان استفاده کننده از اینترنت و محیط های مجازی دانشگاه تهران. فصلنامه تحقیقات علوم رفتاری، 6(1)، 27-35.

[30]. قادرزاده، امید ؛ احمدپور، مریم.(1390). کاربری اینترنت و تأثیر آن بر هویت اجتماعی: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه کردستان. فصلنامه مطالعات جامعه شناختی ،(39)، 35- 68 .

[31]. قرچه، مریم ؛ مشایخ، پری.(1404). بررسی تاثیر استفاده از شبکه های اجتماعی داخلی وخارجی بر روی هویت ایرانی-اسلامی بانقش واسطه ای باورهای قومی. فصلنامه انگاره های نو در تحقیقات آموزشی،4(3)،187-198.

[32]. قرونه، حسن ؛ قاآنی ابوسعیدی، فاطمه سادات ؛ بابکی راد، اعظم.(1404). سناریو های تبلیغ دین در شبکه‌های اجتماعی مجازی در افق ده‌ساله. فصلنامه آینده پژوهی انقلاب اسلامی،(21)،91-122.

[33]. گهواره بند، افشین و مهری، مرتضی.(1403). بررسی چگونگی تاثیر فضای مجازی بر شکل گیری هویت فردی و فرهنگی نوجوانان،مجموعه مقالات نهمین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در آموزش و پژوهش، محمودآباد،

[34]. مک کی، هیو؛ با همکاری میلپز، وندی و رینولدز، پال.(1386). تحقیق در جامعه اطلاعاتی، ترجمه رامین کریمیان، تهران: دفتر مطالاعات و توسعه رسانه ها.

[35]. ملکیان، نازنین و جمشیدی حسن آبادی، اسماعیل.(1393).بررسی رابطه استفاده ازاینترنت با وضعیت دینداری کاربران دانشجو،مجموعه مقالات اولین همایش ملی رسانه، ارتباطات و آموزش های شهروندی،تهران.

[36]. منتظر قائم، مهدی،شاقاسمی، احسان.(1387).اینترنت و تغییر اجتماعی در ایران: نگاهی فراتحلیلی با تأکید بر جوانان، مجله جامعه شناسی ایران، 9(4)، 120-142.

[37]. منطقی، مرتضی.(1383). رفتارشناسی جوان در دهه سوم و چهارم انقلاب اسلامی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی.

[38]. موسوی فرد، سیدمحمدرضا ؛ شاکری، یاسر ؛ طباخ حسینی، مریم ؛ شمسی راد، زهرا.(1404). واکاوی تهدیدهای فرهنگی تبلیغات زنان بلاگر؛ جرم‌شناختیِ و راهکارهای پیشگیرانه. فصلنامه مطالعات فقه و حقوق فرهنگی،(4)، 236 – 263.

[39]. مولایی قرا، خدیجه.(1404). آسیب شناسی نقش شبکه های اجتماعی مجازی در کیفیت یادگیری ‌‌‌‌دانش آموزان. فصلنامه مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی (موسسه آموزش عالی نگاره) ،(101)،1-13.

[40]. مهدی‌زاده، سیدمحمد، اتابک، محمد.(1395). استفاده از شبکه‌های اجتماعی و شکل‌گیری فرهنگ جوانی در جوانان تهرانی کاربر فیس‌بوک. فصلنامه مطالعات فرهنگ ارتباطات،17(34)، 103-138.

[41]. مهدیزاده، شراره ؛ عنبرین، زینب.(1388). بررسی رابطه میزان و نحوه استفاده از اینترنت و هویت فرهنگی جوانان. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات ،(17)،1- 28.

[42]. مهربانی، نسرین ؛ ملکی گلندوز، مرتضی ؛ حجتی، محبوبه.(1404). مروری بر تاثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر بروز آسیب‌های نوپدید در میان زنان. فصلنامه روانشناسی و علوم تربیتی در هزاره سوم،(39)،145- 152.

[43]. ناظمی، مسلم؛ قدیمی، اکرم؛ فراستخواه، مقصود (1402). «بررسی مدل مفهومی مصرف مجازی دیجیتال در کاربران تهرانی شبکه‌های اجتماعی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات19(70)، 124-95.

[44]. نظری، علی اشرف ؛ پوررمضان، پرهام.(1404). شبکه‌های اجتماعی و برساخته شدن هویت دیجیتال ایرانیان؛ مطالعه موردی شبکه اجتماعی اینستاگرام.فصلنامه مطالعات ملی،(104)،27- 49.

[45]. ولی بر، انور شاه ؛ بندویی، یاسین.(1404). تاثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت روان و سبک زندگی دیجیتال جوانان ایرانشهر: مطالعه پدیدارشناسی. فصلنامه پژوهش های کاربردی در فنی و مهندسی،(40)،574- 588.

[46]. Akseki (2022). Use of Influencers as Impact and Ethics in Digital Advertising, International Journal of Disciplines Economics & Administrative Sciences Studies, 8(48), 79-93.

[47]. Balduzzi, S., Rücker, G., & Schwarzer, G. (2019). How to perform a meta-analysis with R: a practical tutorial. BMJ Ment Health, 22(4),153-160.

[48]. Basir, S. N. M., Habib Sultan, N. H., Johanis, M. A., & Ibrahim, S. B. M. (2024). “Solidariti Palestin: Kedinamikan Tindakan Boikot Dari Perspektif Teori Identiti Sosial”. International Journal of Law, Government and Communication. 9 (37), 71-84. https://doi.org/:10.35631/IJLGC.937007

[49]. Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2021). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons.

[50]. Chien, Y., & Yuen, K. (2013). "Impact of virtual social networks in community health". Health and Social Behavior, 44, 275-291.

[51]. Hugh, D. C., Dolan, R., Harrigan, P., & Gray, H. (2022). Influencer marketing effectiveness: the mechanisms that matter. European Journal of Marketing, 56(12), 3485-3515.

[52]. Khadka, C. (2024). “Social Identity Theory and Group Behavior”, TUTA Journal. 12 (1), 105–120: https://doi.org/10.3126/tutaj.v12i1.74063

[53]. Latifian, M., Arshi, M., Alipour, F. et al. (2024)Investigating the relationship between internet addiction, domestic violence, and emotional divorce among married women in Tehran. BMC Psychiatry,(24), 707-729.

[54]. Molenberghs, P. (Ed.). (2022). “The Neuroscience of Intergroup Relations: Global Perspectives on the Neural Underpinnings of Intergroup Behaviour, Ingroup Bias and Prejudice” (1st ed.). Routledge: https://doi.org/10.4324/9781003042426.

[55]. Nguyen, M. H., Gruber, J., Marler, W., Hunsaker, A., Fuchs, J., & Hargittai, E. (2022). Staying connected while physically apart: Digital communication when face- to-face interactions are limited. New Media & Society, 24(9), 2046-2067.

[56]. Omar, B., Apuke, O. D., & Nor, Z. M. (2023). The intrinsic and extrinsic factors predicting fakenews sharing among social media users: The moderating role of fake news awareness. Current Psychology, 43(2), 1235-1247.

[57]. Rudy, Sayres S. (2004), Subjectivity, Political Evolution and Eslamist Trajectories, in: Globalization and the Muslim World, Edited by, Birgit Schaebler & Leif Stenberg, New York, Syracuse, 39- 79.

[58]. Sergio Martinez,A, Javier Sanz-Valero MPH, Ronda-Pérez,E.(2025). Pathological Processes Among Content Creators on Social Media: Scoping Review. JMIR Public Health and Surveillance,(11). https://doi.org/10.2196/76708

[59]. Taysr, R., & Shouiter, W. (2014). Virtual social networks, scientific and social impacton public health students. Handbook of Social Network Technologies and Applications, New York: Springer.

[60]. Xu, Y. (2023). An exploration of the role played by attachment factors in the formation of social media addiction from a cognition-affect-conation perspective. Acta Psychologica,(236), 103904.