فصلنامه رهیافتی در جامعه شناسی و توسعه

شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر مهاجرت اقشار متوسط روستایی به شهر

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

ماجده قلی پور

گروه جامعه شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران

https://doi.org/10.22034/jasd.2026.553679.1014
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر مهاجرت اقشار متوسط روستایی به شهر در روستای گلیجان بخش مرکزی تنکابن بود.
روش: روش پژوهش حاضر توصیفی پیمایشی از نوع همبستگی بود و نمونه آماری پژوهش متشکل از (366) نفر از ساکنان 20-50 ساله این بخش روستایی است که به روش نمونه گیری چند مرحله‌ای انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌ استفاده شد. همچنین عوامل مؤثر بر مهاجرت اقشار متوسط روستایی به شهر در قالب چهار تم اصلی، عوامل فرهنگی- اجتماعی، عوامل اقتصادی، عوامل اداری و خدماتی و عوامل طبیعی و زیست محیطی دسته‌بندی شدند. برای رتبه‌بندی عوامل از روش‌AHP فازی و جهت تجزیه و تحلیل داده و اولویت‌بندی عوامل و شاخص‌ها از نرم افزار Expert Choice استفاده گردید.
یافته‌ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد بین (انگیزه‌های پیشرفت در شهر، رفت و آمد با اقوام و آشنایان، تأثیر شبکه‌های اجتماعی، کمبودشغل، درآمد پایین، نبود فرصت های سرمایه‌گذاری و کارآفرینی، نبود امکانات آموزشی مناسب، پایین بودن خدمات بهداشتی و درمانی مناسب، نامساعد بودن خدمات تفریحی و اوقات فراغت، اقلیم نامناسب سرد و خشک، کم‌بود آب کشاورزی و شرب) رابطه معنی‌داری وجود دارد.
نتیجه‌گیری: مهاجرت روستائیان به شهرها و مراکز شهری باعث می‌شود که از طرفی روستاها از نیروهای فعال خالی شوند و این روستائیان که به شهر رفته اند از طرف دیگر باعث بروز مشکلاتی در محیط شهری می شوند.

کلیدواژه‌ها

مهاجرت
اقشار متوسط
روستای گلیجان
شهر تنکابن

عنوان مقاله English

Identification and Prioritization of Factors Influencing the Migration of Rural Middle-Class Populations to Urban Areas

نویسنده English

Majedeh Gholipour
Department of Sociology, Babol Branch, Islamic Azad University, Babol, Iran
چکیده English

Abstract
Purpose: The purpose of this study was to identify and prioritize the factors influencing the migration of middle‑class rural residents to urban areas in Goleijan Village, located in the central district of Tonekabon.
Method: This research employed a descriptive‑survey design with a correlational approach. The statistical sample consisted of 366 residents aged 20–50 from the study area, selected through multi‑stage sampling. Data were collected using a researcher‑developed questionnaire. The factors influencing migration were categorized into four main themes: socio‑cultural factors, economic factors, administrative and service‑related factors, and natural‑environmental factors. To prioritize these factors, the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) was applied, and Expert Choice software was used for data analysis and ranking.
Findings: The results showed significant relationships between migration and several variables, including aspirations for advancement in the city, interactions with relatives and acquaintances, influence of social networks, job shortages, low income, lack of investment and entrepreneurial opportunities, inadequate educational facilities, insufficient health and medical services, poor recreational and leisure services, unfavorable cold and dry climate, and shortages of agricultural and drinking water.
Conclusion: Rural‑to‑urban migration leads to the depopulation of rural areas by removing active labor forces, while simultaneously creating various challenges in urban environments due to the increasing number of incoming rural migrants.

کلیدواژه‌ها English

Migration
Middle-Class Groups
Goleijan Village
Tonekabon City
 1.      اعتضاد، سید خسرو ؛ محمدی، حسین ؛ دانشور کاخکی، محمود.(1400). اعتبارات مالی و نقش آن در مهاجرت روستایی: مطالعه موردی استان خراسان رضوی. فصلنامه روستا و توسعه،24(2)،121- 156.
2.      بهیارفر، رامین؛ زارع، هاشم؛ ابراهیمی، مهرزاد.(1403). تاثیر مهاجرت بر قیمت مسکن در ایران (رویکرد تعادل عمومی پویای تصادفی). فصلنامه پژوهش های اقتصاد صنعتی،(29)، 72- 88.
3.      پاشایی، پارسا ؛ تقدیسی، احمد.(1404). بررسی زیرساخت‌ها و طرح‌های توسعه گردشگری در شهرستان‌های استان بوشهر. فصلنامه اندیشه های نو در علوم جغرافیایی،(8)، 43- 62 .
4.      حسینی، احمد ؛ نخعی نژاد، الهه.(1403).برآورد درصد جمعیت روستایی منطقه سیستان در اثر کاهش دید افقی حاصله از طوفان‌های گردوغباری. فصلنامه آمایش جغرافیایی فضا،(52)،61- 78.
5.      خواجه‌وند، مرتضی ؛ کمانرودی کجوری، موسی.(1404). تحلیل عوامل مؤثر بر مهاجرت به شهر ابهر با تأکید بر مؤلفه‌ اقتصادی و مبادی روستایی.فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی،(52)، 125-140.
6.      دیانت، فرشته.(1404). بازنمایی مفهوم مهاجرت در آثار هنرمندان معاصر ایرانی. فصلنامه رهپویه هنرهای تجسمی ،8(3)، 69- 78.
7.      طبایی اردکانی، لیلی السادات ؛ نصراللهی، زهرا.(1404). تأثیر تغییرات اقلیمی بر مهاجرت زنان و مردان در استان‌های ایران. فصلنامه اقتصاد باثبات،6(20)، 174- 207.
8.      علیپوریان، جهانبخش ؛ رحمانی فضلی، عبدالرضا.(1401). عوامل جاذبه - دافعه مؤثر بر ماندگاری و مهاجرت جوانان روستایی (مورد: سکونتگاه‌های روستاهای بخش مرکزی شهرستان کوهدشت). فصلنامه مدیریت شهری و روستایی، (69)،107-120.
9.      عنابستانی، علی اکبر ؛ ذوالفقاری، مرتضی ؛ توکلی نیا، جمیله.(1404). تحلیل اثرگذاری رهیافت روستای هوشمند بر پایداری سکونتگاه‌های پیراشهری با رویکرد آینده پژوهی (مطالعه موردی: روستاهای پیرامون کلانشهر تهران). فصلنامه راهبردهای توسعه روستایی،(45)، 26-54 .
10. قنبری نژاد، زینب ؛ سعیدی نیا، حبیب الله ؛ اسدپور، حمید.(1402). رشد شهرنشینی در فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس ( بوشهر،1340-1355‌ش). فصلنامه پژوهش های تاریخی ایران و اسلام،(33)،198-222 .
11. منظم اسماعیل پور، علی ؛ رومیانی، احمد ؛ عباس رشد، خدیجه ؛ امرایی، مهتاب.(1404). تحلیل اثرگذاری حمایت مردم محلی از توسعه روستاهای هدف گردشگری استان زنجان. فصلنامه روستا و توسعه پایدار فضا،6(1)، 119- 139.
12. نوروززاده، احد.(1401). عوامل مؤثر بر مهاجرت جوانان روستایی استان اردبیل با روش آمیخته. فصلنامه روستا و توسعه پایدار فضا،3(3)، 84- 101.
13. نوروزی، اصغر، مهدیان، فاطمه.(1401). واکاوی علل و پیامدهای مهاجرت معکوس به نواحی روستایی شهرستان بوئین و میاندشت. فصلنامه برنامه ریزی فضایی، 12(4)، 1-22.
14. یوسفی، علی؛ ترابی، علی.(1404). واکاوی انگیزه‌های مهاجرت روستایی در شهرستان اصفهان با استفاده از روش تحلیل مضمون. فصلنامه روستا و توسعه،(109)،151- 176.
15. Czaika, M., & Reinprecht, C. (2022). Migration drivers: Why do people migrate? In P. Scholten (Ed.), Introduction to migration studies: An interactive guide to the literatures on migration and diversity. Springer International Publishing. https://doi.org/ 10.1007/ 978- 3-030-92377-8_3.
16.   Gnana, S. R. (2022). Why should people leave their villages and migrate to cities? Research Gate, 1-14.
17.   Janjua, Z. U. A., Krishnapillai, G., & Rehman, M. (2023). Importance of the sustainability tourism marketing practices: an insight from rural community-based homestays in Malaysia. Journal of Hospitality and Tourism Insights, 6(2),575-594.
18.   Khan, A., & Arokkiaraj, H. (2021). Challenges of reverse migration in India: a comparative study of internal and international migrant workers in the post-COVID economy. Journal of Comparative Migration Studies, 9, 1-19.
19.   Martin, P Z. (2021), Causes and Consequences of Rural-Urban Migration Nigeria: A Case Study of Ogun Waterside Local Government Area of Ogun State, Nigeria. British Journal of Arts & Social Sciences, 33(9),85-124.
20.   Prayitno, G., A Auliah,Ari, I, R, D.,Effendi, A., Hayat, A., Delisa, A., Siankwilimba, E.,&HiddlestoneMumford, J. (2024). Social capital for sustainable tourism development in Indonesia. Cogent Social Sciences (2024), 10: 2293310.
21.   Verma, V., Ahlawat, R., Ghai, M., & Bansal, S.(2024). Rural tourism in Himachal Pradesh in transition: Challenges for regional sustainability. Multidisciplinary Reviews, 7(1), 2024010-2024010.
22.   Vrana,V.(2023).Sustainable Tourism Development and Innovation: Recent Advances and Challenges. Sustainability,(15), 24-72.
23.   Webber, D., Molinario, E., Jasko, K. & Kruglanski, A.W. (2025). Significance and mattering in migration. In The Routledge International Handbook of Human Significance and Mattering. Routledge.

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 26 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 05 دی 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما