A comparative study of the concept of justice in Islamic sociology and Western sociology (comparing the theory of justice in the thoughts of Martyr Morteza Motahari and John Rawls)

Mirdar Najafi, Mehrshad

doi:10.22034/jasd.2025.223981

A comparative study of the concept of justice in Islamic sociology and Western sociology (comparing the theory of justice in the thoughts of Martyr Morteza Motahari and John Rawls)

Document Type : Research-review

Author

Mehrshad Mirdar Najafi

Master’s Student, Department of Law, Chalus Branch, Islamic Azad University, Chalus, Iran

https://doi.org/10.22034/jasd.2025.223981

Abstract

Abstract
Purpose: The purpose of this study was to conduct a comparative examination of the concept of justice in Islamic sociology and Western sociology, with a focus on the ideas of Martyr Morteza Motahhari and Michael Walzer. To derive a justice framework from the perspectives of these two thinkers, three layers of knowledge—philosophical (including epistemology, anthropology, and ontology), paradigmatic, and scientific (including theory and model)—were considered. Data were collected and analyzed using the comparative method.
Findings: The findings indicate that despite certain shared emphases—such as the importance both thinkers place on society and communal goods as well as the principles governing their distribution—Motahhari prioritizes the rights of society over the rights of individuals and disagrees with extensive relativism and maximal pluralism in social goods and distributive principles. He also maintains, unlike Walzer, that some universal and immutable perceptions of justice exist.
On the other hand, Walzer, by identifying eleven distinct spheres of justice (membership, security and welfare, money and commodities, office, hard work, leisure, education, kinship and love, recognition, divine grace, and political power), emphasizes the preservation of each sphere’s independence from domination and monopoly. Motahhari, however, identifies three broader domains of justice—divine justice, individual justice, and social justice—and argues for a comprehensive reciprocal relationship among them, in which divine justice forms the foundation of human justice, and individual justice underlies social justice.
Conclusion: Justice continues to be a central concern in socio‑economic and political thought. Although numerous social movements and political revolutions have sought to achieve justice and equality, there remains no universal agreement on the structure of a fully just society.

Keywords

Justice

Islamic sociology

Western sociology

Society

1. ایزدی، حسین (1400)، عدالت و توسعه اجتماعی، فصلنامه توسعه اجتماعی، 16(4)، 181-225.

2. ترجمان، فریبا (1399). بررسی مفهوم عدالت از دیدگاه استاد مطهری، مجموعه مقالات دومین کنفرانس ملی علوم انسانی و توسعه.

3. جلیلی مرند، علیرضا، متفکر آزاد، محمدعلی، فلاحی، فیروز. (1397). عدالت اجتماعی از دیدگاه هایک، رالز، شهید مطهری و شهید صدر با تأکید بر چیستی عدالت. فصلنامه جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی،15(29)، 173-199.

4. حسن زاده، حسن، میر ابراهیمی، علی، چهکندی نژاد، علی. (1400). حقوق ماهوی ناظر بر عدالت اجتماعی در حقوق موضوعه و کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران،4(3)، 1028-1040.

5. خندان، مجتبی. (1403). واکاوی راهبردهای فرهنگی قرآن کریم در مقابله با نابرابری‌های اجتماعی با تاکید بر نابرابری‌های اقتصادی. فصلنامه قرآنی کوثر، (81)، 73-96.

6. رشیدی آل هاشم، سیدرکن الدین، باقی نصرآبادی، علی، احدپور، محمد. (1400). مقایسه عدالت اجتماعی از منظر شهید مطهری و جان رالز، مجموعه مقالات دومین همایش سراسری پیشران‌ها و تهدیدهای فراروی انقلاب اسلامی در گام دوم، تهران.

7. سعادتمند، رضا. (1403). مهدویت و عدالت اجتماعی: پیامدها و تاثیرات. فصلنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، (65)، 245- 258.

8. شبر، غلام. (1399). بررسی نظریه‌های مطرح در روابط بین‌الملل با تاکید بر عدالت از منظر اسلام. فصلنامه مطالعات فقه امامیه، 99(2)، 65-92.

9. شجاعی، فریبا؛ فدائی، زهرا. (1403). اصل عدالت در اخلاق حرفه‌ای معلمان از دیدگاه امام علی (ع). مجموعه مقالات هفدهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران،260- 267.

10. شفیعی، قاسم. (1403). مقایسه الگوی حکمرانی در اندیشه نجات بخشی ادیان و مکاتب بشری. فصلنامه آفاق علوم انسانی، (94)،113- 126.

11. شکیبامنش، محمد؛ شکوه، زهرا؛ مداحیان، شیوا؛ کاوه، داود؛ شرفی، شهین. (1403). طراحی الگوی نهادینه کردن عدالت اجتماعی در سازمان‌های دولتی ایران. فصلنامه منابع انسانی تحول آفرین،3(4)، 125- 143.

12. صالحی، بهروز. (1401). تبیین مولفه‌های مبارزه با فساد و برقراری عدالت با تأکید بر بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه گام دوم انقلاب. گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، 2(2)، 68-89.

13. صفری، کریم، نعمتی، جواد. (1403). جایگاه عدالت در تمدّن نوین اسلامی از دیدگاه آیت الله جوادی آملی. فصلنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، (68)، 199- 208.

14. طالبی خیرنجانی، رامین، قائدی، محمدرضا، جرفی، عبدالامیر. (1403). بررسی وتحلیل حکمرانی و ایجاد حکومت جهانی منطبق بر عدالت اجتماعی با تأکید بر اندیشه‌های شهید مطهری و جان رالز. فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 18(67)، 3-24.

15. عباس تبار مقری، رحمت، فولادی، شهربانو. (1397). عدالت سیاسی در اندیشه شهید مطهری و راولز در یک نگاه تطبیقی. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی،7(3)، 103-120.

16. عزتی، مرتضی. (1403). عدالت در قران و ابعاد اقتصادی آن. فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، (48)، 111- 142.

17. علیپور، بتول. (1403). شاخصه‌های تربیت اخلاقی نسل تمدن‌سازدر اندیشه قرآنی مقام معظم رهبری (مدظله العالی). فصلنامه قرآنی کوثر فصلنامه قرآنی کوثر، (81)، 127-146.

18. کرمی مقدم، رسول. (1404). نقش قراردادهای هوشمند در ارتقای شفافیت و عدالت در پلتفرم‌های دونقشی در حقوق اداری ایران و آمریکا. فصلنامه پژوهش‌های نوین حقوق اداری. (22)،451- 477.

19. کمندی، حسین، (1400)، مقایسه مفهوم عدالت از منظر دو فیلسوف بزرگ ارسطو و جان رالز، مجموعه مقالات هشتمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی، مدیریت و کارافرینی ایران.

20. گازر، ملکه؛ سید آل غفور، سیدمحسن؛ نویدی نیا، فرزاد. (1403). بررسی انتقادی نظام‌های سیاسی در روابط بین الملل براساس مفهوم عدالت از منظر غرب و اسلام (با تاکید بر اندیشه‌های شهید مطهری و امام موسی صدر). فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، (67)، 262- 276.

21. مجیدی، حسن، امیدی، مهدی. (1397). بررسی تطبیقی الگوی عدالت از منظر شهید مرتضی مطهری و مایکل والزر. دو فصلنامه دانش سیاسی،14(2)، 1-34.

22. محمد بیگی، علیرضا، توتونچیان، نهری. (1398). بررسی قاعده عدالت از دیدگاه فقه امامیه، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، 1(3)، 1-35.

23. مقدسی، محمد مهدی. (1403). بررسی آثار عدالت در حوزه حکمرانی در اندیشۀ امامین انقلاب و علامه طباطبایی. فصلنامه پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، (16)، 90-108.

24. نعمتی، بهروز؛ اختری، سجاد؛ محمدی ایلامی، رحیم. (1403). بررسی تطبیقی مفهوم عدالت و عدالت سیاسی و شاخصه‌های آن در دو دیدگاه تشیع و اهل سنت. فصلنامه تحولات سیاسی اجتماعی معاصر ایران، (8)، 126-148.

25. نعمتی، جواد؛ مهربانی راد، رفیقه. (1403). ویژگی‌های فرهنگی دولت مهدوی در دعای افتتاح با محوریت عدالت. فصلنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، (66)، 23- 36.

26. Agnimitra, N., & Sharma, S. (2023). Social work in difficult times: Emerging value frame in India. Social Work Education, 42(5), 710-727.

27. Atteberry-Ash, B. E. (2023). Social work and social justice: A conceptual review. Social Work, 68(1), 38-46.

28. Jacobs, J., & Perez, J. I. (2023). A qualitative metasynthesis of teacher educator self-studies on social justice: Articulating social justice pedagogy. Teaching and Teacher Education, 123(1),147-169.

29. Jayasinghe, S., Faghy, M. A., & Hills, A. P. (2022). Social justice equity in healthy living medicine-An international perspective. Progress in Cardiovascular Diseases.

30. Joseph, R. (2020). Toward a pragmatic understanding of Rawls’ social justice theory in social work: A critical evaluation. Journal of Human Rights and Social Work, 5(3), 147-156.

31. Nussbaum, M. (2021). Women’s capabilities and social justice, Journal of Human Development, 1(2), 219-247.

32. Rossi, E. (2020). Political Legitimacy: NOMOS LXI. Edited by Jack Knight and Melissa Schwartzberg. New York: New York University Press, 2019. 400.

33. Sarah, H., & Alvord, L., & Brown, D., & Lett, W. (2022). Social Entrepreneurship and Social Transformation: An Exploratory Study. Journal of Applied Behavioral Science, (40),260-281.